Oorcleaners

oren hond

Oorsmeer

Een ander woord voor oorsmeer is cerumen. In de huid van de gehoorgang zijn talgklieren en speciale cerumenklieren aanwezig. Het afscheidingsproduct van deze klieren bestaat uit lipiden (vetten, fosfolipiden) en zure lange suikerketens. Oorsmeer bestaat uit vetten afkomstig uit de talgklieren, dode huidcellen en micro-organismen, vuil en debris en inhoud uit de cerumenklieren (fosfolipiden en mucopolysacchariden). 

Het cerumen bekleed en beschermt de huid van de gehoorgang (horizontale en verticale deel). Om ophoping van cerumen te voorkomen, hebben de oren een ‘zelfreinigend mechanisme’. Via zgn. ‘epitheliale migratie’ komt het oorsmeer vanuit de horizontale gehoorgang naar de oorschelp. Er zijn meerdere oorzaken waarbij het zelfreinigende mechanisme verstoord kan raken of waardoor er meer oorsmeer geproduceerd wordt.

Het microklimaat in de gehoorgang (luchtvochtigheid, temperatuur, zuurgraad) en productie van cerumen veranderen als de hond of kat een oorontsteking heeft. Vaak gaat een oorontsteking dan ook gepaard met een overmatige aanmaak van oorsmeer en bijkomende infecties met bacteriën of gisten. 

De enige manier om het zelfreinigende mechanisme van de gehoorgang te herstellen, is het schoonmaken van de oren. Dit kan de dierenarts op de praktijk doen (onder sedatie of narcose of bij het wakkere dier) maar het is ook mogelijk dat men thuis de oren spoelt met speciale oorcleaners. Er bestaan veel verschillende soorten oorreinigers met elk andere eigenschappen (dankzij de ingrediënten en samenstelling).

De keuze van een oorreiniger wordt idealiter bepaald door meerdere factoren. Hierbij kun je denken aan: (1) type oorsmeer, (2) veranderingen van de gehoorgang, (3) gescheurd of intact trommelvlies, (4) aanwezige bacteriën of gisten.

In dit artikel lees je meer over bekende ingrediënten en vind je een overzicht met veel gebruikte oorreinigers die via de dierenarts verkrijgbaar zijn (zie kopje ‘oorreinigers’). 

Ingrediënten en samenstelling

De ingrediënten en samenstelling van oorreinigers bepalen uiteindelijk welke oorcleaner geschikt is voor welk probleem. Vettig oorsmeer kun je beter wegkrijgen met een oorsmeeroplossende reiniger dankzij ceruminolytische ingrediënten. Bij een etterige (pus) oorontsteking gebruiken we liever een waterige reiniger met antiseptische ingrediënten.

Veel gebruikte ingrediënten
  • Chloorhexidine
  • Glycerine
  • Melkzuur
  • Propyleenglycol
  • Salicylzuur
  • Tris-EDTA
  • Azijnzuur
Ototoxisch

Ook oorcleaners en oorzalven kunnen ongewenste bijwerkingen hebben. Oormedicatie en reinigende producten kunnen op vier manieren nadelige effecten veroorzaken: (1) direct effect op de huid en het trommelvlies, (2) effect op het middenoor, (3) effect op evenwichtsorgaan en het gehoor (via het binnenoor: cochlea ofwel slakkenhuis) en (4) systemische bijwerkingen (in het bijzonder corticosteroïden in oormedicatie).

Het nadelige effect op het evenwichtsorgaan en gehoor wordt ook wel beschreven met de term ‘ototoxisch’. Veel verschillen stoffen zijn ototoxisch. Dat betekent dat deze stoffen structuren in het midden- of binnenoor kunnen aantasten. Als er een gaatje in het trommelvlies zit, of als het trommelvlies voor een groot deel gescheurd is, kunnen deze stoffen in het diepere delen van het oor terecht komen. Dieren kunnen dan last krijgen van gehoorverlies, evenwichtsproblemen of andere neurologische klachten. Er zijn gelukkig enkele stoffen die geen gevaar voor het middenoor vormen: squaleen, tris-EDTA en tris-NAC.

Oorreinigers

Een overzicht met de meest bekende oorreinigers verkrijgbaar bij de dierenarts.

AST oorreiniger en Monoclean®

AST oorreiniger 120ml, Monoclean® 5 ml flacons

Eigenschappen
Verweekt en verwijdert oorsmeer, antimicrobieel

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten per ml
- Melkzuur (25 mg)
- Salicylzuur (1 mg)
- Chloorhexidine (2 mg)
- Natriumlaurylsulfaat
- Propyleenglycol
AST oorreiniger en Monoclean® zijn alcoholvrij

Epibac

Eigenschappen
Basisch (pH = 8), antimicrobieel, weinig irriterend, kalmerend, oorsmeeroplossend, verzorgend en verzachtend

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten
- Chloorhexidine (0,15%)
- Propyleenglycol
- Tris-EDTA
- Aloë Vera
- Hamamelis
Epibac is een waterige oorreiniger

EpiOtic

Eigenschappen
Antimicrobieel, oorsmeeroplossend, ondersteunt en verbetert de weerstand v/d huid

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten
- Water
- PCMX
- Disodium EDTA
- Salicylzuur
- Diethylhexyl sodium sulfosuccinate
- Defensine technologie
- Glycotechnologie
EpiOtic is een waterige oorreiniger

Episqualan

Eigenschappen
Niet irriterend, niet ototoxisch, verzorgend, verzachtend, sterk oorsmeeroplossend

Ingrediënten
- Squalaan (25%)
- Triglyceride
- Arachis hypogea
- Vitamine E
Episqualan is een olieachtige oorreiniger

Hexoclean

Eigenschappen
Zuur (pH = 3,5), antimicrobieel (incl. Malassezia), weinig irriterend, kalmerend en verzachtend

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten
- Chloorhexidine (0,15%)
- Propyleenglycol
- Salicylzuur
- Aloë Vera
- Hamamelis
Hexoclean is een waterige oorreiniger

MalAcetic Aural

Eigenschappen
Antibacterieel, antischimmel

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten
- Azijnzuur (2%)
- Boorzuur (2%)
- Glycerine
- Polysorbaat
- Triëthanolamine
MalAcetic Aural is een waterige oorreiniger

Maxani zure oordruppels

Eigenschappen
Antibacterieel, antischimmel, verzachtend

Ingrediënten
- Azijnzuur
- Propyleenglycol
Maxani Zure oordruppels zijn olieachtig

Otoact®

Eigenschappen
Keratolytisch, niet ototoxisch, oorsmeeroplossend, indrogend, verzachtend

Ingrediënten
- Squaleen (2%)
- Salicylzuur
- Kamille-extract
- Looizuur
- Gezuiverd water
- Conserveringsmiddelen
Otoact is als het goed is een waterige oorreiniger

Otoclean

Eigenschappen
Keratolytisch, oorsmeeroplossend, verzachtend, hydraterend

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten
- Salicylzuur (2,32 mg)
- Propyleenglycol
- Polyglycol en ethoxydiglycol
- Water
- Glycerine
- Melkzuur
- Cucumis sativus (komkommer extract)
- Cetraria islandica (Ijslands mos)
- Schors van Mimosa tenuiflora
- Oliezuur
Otoclean is een olieachtige en wat zure oorreiniger

Otodine®

Eigenschappen
Antibacterieel, niet irriterend

Ingrediënten
- Chloorhexidine (0,15%)
- Tris-EDTA

Sonotix®

Eigenschappen
Oorsmeeroplossend (ceruminolytisch), verzachtend, hydraterend, talgregulerend, neutrale pH, geurverwijderend (dankzij citroengeur)

NB: Niet gebruiken bij een mogelijk gescheurd trommelvlies !

Ingrediënten
- Ethoxydiglycol
- Caprylische glyceriden
- Propaan-2-Ol
- Glycerine
- Calendula officinalis
- Water
Sonotix® is een waterige oorreiniger

Tris-NAC®

Eigenschappen
Antibacterieel, slijmoplossend, niet ototoxisch, voorkomt vorming van een biofilm en breekt deze af

Ingrediënten
- tris-EDTA
- NAC (N-acetyl-cysteïne)
Tris-NAC® is een waterige oorreiniger

TrizAural

Eigenschappen
Antibacterieel, alkaliserend (maakt de omgeving minder zuur), niet ototoxisch

Ingrediënten
- tris-EDTA
- Tromethamine USP
TrizAural is een waterige oorreiniger

Wanneer kun je welke oorreiniger gebruiken?

Vieze oren
  • EpiSqualan
  • Otoclean
  • EpiOtic
  • Otoact®
  • Sonotix®
Zwemmende honden
  • Maxani zure oordruppels
  • Hexoclean
  • MalAcetic Aural
Mogelijk gescheurd trommelvlies
  • Episqualan
  • Otoact®
  • TrizAural
Werkzaam tegen bacteriën
  • Otodine®
  • Maxani zure oordruppels
  • EpiOtic
  • Epibac
  • AST oorreiniger
  • Monoclean®
  • MalAcetic Aural
Ondersteunend bij overgroei van gisten
  • Hexoclean
  • Maxani zure oordruppels
  • MalAcetic Aural
© 2020 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort

Staartklierproblemen bij de hond

'Vioolklier'

Heb je weleens gehoord van de vioolklier?
Katachtigen en sommige hondachtigen hebben een zogenaamde staartklier. Deze huidklier bestaat uit meerdere groepen grote talgklieren, geurklieren en speciale zweetkliertjes. Ongeveer 5-10 centimeter vanaf de staartbasis is de concentratie van klieren het grootst. Dit groepje klieren vormt samen de vioolklier. Een andere naam voor deze klier is de wolfsklier. Bij meeste honden is deze klier niet direct zichtbaar zoals dat bij wolven, vossen en jakhalzen wel het geval is. Men spreekt ook wel van het ‘wolfsteken’. Het is te herkennen aan vettige haren met soms een andere structuur of kleur. 

Lees meer over de staartklier bij de kat in het artikel ‘katerstaart‘. 

wolfsklier

Staartklier bij de hond

De staartklier is een samengestelde klier die bij meeste honden voorkomt op de bovenzijde van de staart (bij de staartaanzet). De speciale zweetklieren maken feromonen (signaalstofjes die boodschappen overbrengen) aan waarmee dieren onderling kunnen communiceren. De feromonen worden aan een eiwitcomponent uit de geurklieren en vetcomponent uit de talgklieren gebonden. Hierdoor blijven de feromonen langdurig op de huid en vacht aanwezig. De door de staartklier geproduceerd feromonen spelen een rol bij herkenning van andere honden, markeren van het territorium en de voortplanting. 

De geurklieren zijn hepatoïde huidklieren. Dit zijn een soort aangepaste talg- en zweetklieren in de huid. Deze klieren worden niet alleen op de plek van de staartklier gezien. Ze komen ook voor in het gebied rondom de anus (perianaal), bij de voorhuid van reuen, liezen, binnenkant dijen en op de rug. 
Bij microscopisch onderzoek hebben deze cellen overeenkomsten met levercellen, vandaar de naam ‘hepatoïd’ (‘hepar’ is het Griekse woord voor lever). 

Staartklierproblemen

In principe hebben alle honden een staartklier. Maar in aanleg en ontwikkeling van deze speciale huidklier zijn er grote verschillen. Het hepatoïde klierweefsel ontwikkelt zich o.a. onder invloed van androgenen (geslachtshormonen) vanaf de puberteit. 

Gedurende het leven blijft de staartklier zich verder ontwikkelen. Hierdoor is de vioolklier bij oudere dieren vaak beter zichtbaar. De haren zijn vaak stugger en harder, echter kunnen ze ook uitvallen en een kale plek achterlaten. Bij sommige honden zijn de haren ook donker en gepigmenteerd. Bij reuen zijn de veranderingen vaak duidelijker dan bij teefjes, zeker als de honden niet gecastreerd zijn. 
De veranderingen van haarkleur en structuur of haaruitval worden bij deze oudere dieren niet als probleem gezien. In medische termen spreekt men van ‘fysiologische hyperplasie’. Hyperplasie is het proces waarbij een orgaan of weefsel vergroot, door hoge of abnormale celdeling. 

Het is echter ook mogelijk dat de staartklier door ziekte overactief wordt, er is dan sprake van pathologische hyperplasie.

Mogelijke oorzaken

  • Overmaat aan androgenen door bijvoorbeeld een testikeltumor
  • Verstoring van de geslachtshormonen (‘sex hormone imbalans’)
  • Hypothyreoïdie
  • Trauma
  • Obesitas

Zeker bij een overmaat aan ‘mannelijke’ geslachtshormonen (androgenen) is er een duidelijke verdikking van de huid te zien. Het hepatoïde klierweefsel maakt ook meer (zichtbaar) vet aan. 

De huid van rondom de vioolklier kan ook ontstoken of geïnfecteerd raken. De hond kan dan last krijgen en aan de staart willen bijten of likken (teken van jeuk of pijn). De huid kan geïrriteerd raken en kapot gaan. Bij infecties kunnen ook korstjes, huidplekjes en pus ontstaan. 

© 2020 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort

Bronvermelding: ESAVS Dermatology course II (2016), Masterproef “Onderzoek naar de staartklier bij de hond” door M. Verwoerd (’08-’09)

Pigment bij dieren

Huidskleur en pigment in de huid

De huid bestaat uit drie lagen: onderhuid, lederhuid en de opperhuid. De buitenste huidlaag is de opperhuid en bestaat uit meerdere cellagen. De opperhuid bestaat voor 85% uit keratinocyten. Er zijn ook bepaalde cellen in het lichaam die voor de aanmaak van pigment zorgen: melanocyten. Pigment wordt ook wel melanine genoemd. Melanine geeft kleur aan huid en haren. De keratinocyten van de opperhuid kunnen pigment opslaan. Bij het ouder worden produceren de melanocyten steeds minder pigment.  Als er veel pigment gevormd wordt dan kan de huid verkleuren (denk aan het bruin kleuren door de zon).

Pigment speelt een belangrijke rol in het beschermen tegen ultraviolet straling (hoe meer pigment, hoe beter de bescherming). Hoe meer pigment een huidcel (keratinocyt) bevat, hoe donkerder de huid toont. Naast het geven van kleur aan de huid, is melanine ook verantwoordelijk voor de kleur van de haren. Er zijn twee pigmentsoorten: eumelanine geeft een zwarte kleur en feomelanine een rode-bruine kleur. Witte dieren missen pigment.

Er bestaan meerdere (huid)aandoeningen die gepaard kunnen gaan met pigmentverlies of een overmatige vorming van pigment (zwartverkleuring van de huid).

Zwartverkleuring van de huid

Hyperpigmentatie is een mooi woord voor teveel aan pigment. Dit kan aangeboren of verkregen zijn.

Aangeboren aandoeningen zijn nevi, lentigo en acromelanisme. Lentigo zien we met name bij jonge rode katten (zie foto rechts). Het wordt gekenmerkt door kleine zwarte vlekjes op oren of rondom de bek/bij de lippen. Veel eigenaren zijn bezorgd als hun kat of hond dit laat zien, omdat ze denken dat het gaat om een melanoom (een vorm van huidkanker).

Verkregen hyperpigmentatie:

  • Fysiologisch: blootstelling aan UV-licht
    De melanocyten maken meer melanine aan om de cel(kern) te beschermen (zie foto bovenaan de pagina)
  • Stofwisselingsgerelateerd: hormonale aandoeningen
  • Door ontsteking: chronische ontsteking of irritatie
  • Door een virale infectie
  • Tumoren: melanoom, melanocytoom
lentigo kat
Lentigo bij de kat (zwarte vlekjes op de lippen)

Over het algemeen wordt zwartverkleuring van de huid veroorzaakt door een chronische ontsteking of irritatie van de huid of blootstelling aan UV-straling. Het laatste zien we voornamelijk bij honden en katten zonder vacht (naakthonden en -katten of dieren met kale plekken).

Hyperpigmentatie ten gevolge van ontsteking gaat vaak gepaard met verdikking van de huid. Er ontstaat dan een afwijkend gevormde huid. Dit proces is tot op zekere hoogte omkeerbaar.

Olifantshuid

olifantshuid

Zwartverkleuring en verdikking van de huid beschrijven we als ‘olifantshuid’ of ‘olifantenhuid’.

Katten zullen zelden een olifantshuid ontwikkelen. Bij honden daarentegen zien we dit zeer regelmatig.

Een olifantshuid kan ook na herhaaldelijk trauma optreden (denk aan ligplekken op ellebogen of hakken).

Meestal wordt de verdikking en zwartverkleuring van de huid veroorzaakt door een onderliggend probleem (huidallergieën, hormonale problemen), al dan niet met bijkomende huidinfecties. Het is daarom belangrijk om tijdig in te grijpen en een afspraak te maken bij de dierenarts.

Pigmentverlies

Verlies van pigment wordt minder vaak gezien dan hyperpigmentatie van de huid. Het komt met name bij honden voor maar ook katten kunnen pigmentverlies hebben. Zowel de huid als de haren kunnen het pigment verliezen.

Er zijn aangeboren of verkregen oorzaken van verlies van pigment. Bij aangeboren pigmentverlies moet men denken aan albinisme of andere aangeboren defecten. Bij honden komt ook nasale hypopigmentatie voor. Hierbij verliest de huid van de neus zijn kleur. We zien dit met name bij Golden Retrievers, blonde Labradors maar ook bij de Siberische Husky en Alaska Malamute.

Oorzaken verkregen pigmentverlies:

© 2020 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort

Oorspronkelijk gepubliceerd op 3 februari 2017
Laatste update; februari 2020