Katerstaart

'Katerstaart' bij de kat

Heb je weleens gehoord van een katerstaart? Op deze pagina lees je meer over deze huidaandoening bij katten. 

‘Stud tail’

In de Engelse literatuur noemen ze de katerstaart een ‘stud tail’. Deze huidaandoening wordt met name bij intacte katers gezien (vandaar de naam stud tail) maar er worden ook mildere varianten bij poezen of gecastreerde katers gezien. Er is maar weinig onderzoek naar dit probleem gedaan, terwijl het in de praktijk door trimmers en fokkers regelmatig gezien wordt!

Wat is een katerstaart?

We spreken van een katerstaart als de talgklieren van de staartklier overactief zijn. Er ontstaat een ophoping van talg en vuil. De huid en talgklieren kunnen ontstoken raken en dikwijls komt er ook een huidinfectie bij kijken.

Langs een lijn aan de bovenzijde van de staart bevindt zich het ‘supracaudale orgaan’, dit wordt ook wel de staartklier genoemd. Dit gebied omvat de gehele lengte van de staart en bestaat uit meerdere groepen grote talgklieren, geurklieren en speciale zweetkliertjes. Net voorbij de staartbasis is de concentratie van klieren het grootst. 

Talg houdt de huid en haren soepel maar heeft ook een antimicrobiële functie. Ook de uitscheiding van feromonen kan via de talgklieren plaatsvinden. Feromonen zijn signaalstofjes waarmee boodschappen tussen dieren van dezelfde soort worden overgebracht. De talgklieren op o.a. de kin en staartbasis zijn veel groter dan elders op het lichaam en spelen een belangrijke rol in geur markering.

Hoe ontstaan de klachten?

We weten helaas vrij weinig over de katerstaart. Meestal ontstaan er klachten als de hygiëne verwaarloosd wordt (door dier of eigenaar). Er wordt gedacht dat mannelijke geslachtshormonen een grote rol spelen omdat de katerstaart voornamelijk bij niet gecastreerde katers gezien wordt. Maar ook gecastreerde katers of poezen kunnen last krijgen van een katerstaart. 

Hoe ziet het eruit?

Over het algemeen heeft de kat er gelukkig geen last van. Maar meeste eigenaren vinden een katerstaart geen gezicht. De vacht is op de plek van de staartklier meestal wat dunner of zelfs deels kaal en soms kleurt de huid donker (we noemen dat hyperpigmentatie).

De haren zijn samengeplakt en voelen vet/olieachtig aan. De klachten kunnen gepaard gaan met ontsteking (roodheid, korsten, pukkels) en met name ontsteking van de haarzakjes (dat noemen we een folliculitis).

Andere symptomen zijn: comedones (zwarte mee-eters), vettig/waxachtig vuil of schilfers.

Behandeling van een katerstaart

Er zijn vele behandelingen geprobeerd maar lang niet allemaal werken ze even goed. Castratie van intacte katers lijkt het probleem niet op te lossen maar voorkomt meestal wel verergering.

In een groot deel van de literatuur wordt leefruimte en beperkte lichaamsbeweging genoemd als oorzaak van het ontstaan van de klachten. Aanpassen van de leefomgeving behoort daarom ook tot de behandeling. Een gediplomeerd kattengedragstherapeut kan je daarmee helpen.

Advies van dermatologen: blijf zoveel mogelijk van de katerstaart af. Dit geldt trouwens ook voor Feline Acne.
De huid en talgklieren zijn al geprikkeld, gaan we de huid wassen, ontsmetten of bedekken met een scala aan zalfjes en andere producten, dan kunnen we het probleem erger maken !

Overleg eerst met je dierenarts welke behandeling het meest geschikt is voor jouw kat


Mogelijkheden

Eén van de beschreven behandelingen in de literatuur is het verwijderen van talg en vuil met poeder (bv maïzena), vervolgens een klein beetje olie om het zachter te maken en tot slot om het geheel op te lossen, deppen met alcohol of afwasmiddelen. Persoonlijk zou ik deze behandeling niet adviseren. Alcohol en afwasmiddelen zijn vrij heftig voor de overprikkelde huid en talgklieren. 

Veel kattentrimmers maken gebruik van maïzena of rijstzetmeel bij de behandeling van een katerstaart. Hoe gaat dat in z’n werk? Dat legt kattentrimster Wendy van Cats Only Kattensalon uit in het volgende filmpje

Video afspelen

Een andere behandeling is het regelmatig schoonmaken en wassen van de staart. Voorkeur gaat uit naar antiseborrhoe/keratolytische shampoos.
Ingrediënten als benzoyl peroxide, sulfur en salicylzuur worden frequent ingezet. Milde opties: Virbac Sebocalm of Dermoscent Essential 6 Sebo. Douxo heeft ook een mousse en spray voor honden en katten met problemen van de talgklieren (klik hier voor meer informatie).

Naast het verwijderen van het overmatige talg is het van belang om bijkomende bacteriële infecties te voorkomen of indien aanwezig te behandelen. Om de staart lokaal te ontsmetten/schoon te houden kun je gebruik maken van ontsmettende doekjes voor dieren (klik hier voor een overzicht). Is de staart nog goed behaard dan kun je beter voor een mousse of spray kiezen. Zowel Dermoscent als Douxo hebben dergelijke producten in het assortiment (PYO lijn).

Soms is de ontsteking zo heftig of het probleem hardnekkig dat de bovenstaande maatregelen niet voldoende zijn. Neem dan contact op met de dierenarts of een dermatoloog. Via het Evidensia Dierenziekenhuis Arnhem kun je ook een e-mail consult bij de specialist aanvragen (klik hier). Is jouw kat al onder behandeling bij de dierenarts maar slaat de behandeling niet aan? Vraag dan verwijzing naar een dermatoloog voordat het probleem uit de hand loopt (zie foto hieronder).

© 2019 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort
Laatst bijgewerkt in januari 2021

Folliculaire Casts

Folliculaire casts

Folliculaire casts zijn haren met een ring van vuil/debris/talg aan de basis. Ze zijn als het ware vastgeplakt en omgeven door een manchet van talgresten. Het is een belangrijk verschijnsel bij een aantal huidaandoeningen.

Folliculaire casts ontstaan als de plug niet oplost én als er sprake is van overmatige verhoorning van de opperhuid ter hoogte van het haarzakje (folliculaire hyperkeratose). 

Bij welke aandoeningen zien we folliculaire casts?

  • Sebaceous adenitis
  • Idiopathische (primaire) seborroe (bij de Cocker Spaniël)
  • Vitamine A responsieve dermatose (bij de Cocker Spaniël)

Als bijkomend verschijnsel (secundaire laesie) worden ze gezien bij:

Er zijn maar weinig huid gerelateerde klachten waarbij de lijst met mogelijke aandoeningen zo kort is.

© 2019 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door Dierenarts Kelly van Amersfort

Oorspronkelijk gepubliceerd op 16 september 2017

Sebaceous adenitis

Sebaceous adenitis of steriele talgklierontsteking is een aandoening van de talgklieren en behoort derhalve tot de keratinisatie-stoornissen (=problemen met de verhoorning van de opperhuid). De precieze oorzaak van de ontstekingen is niet helemaal bekend. Uit onderzoek blijkt dat de talgklieren ontstoken raken door een immuungemedieerde reactie van het lichaam. Uiteindelijk leidt deze ziekte tot vernietiging van de talgklieren.

Continue reading

Biologische Behandeling van Atopie – Cytopoint ®

Vorig jaar op het Wereld Congres van Veterinaire Dermatologie (WCVD8, juni 2016) in Bordeaux werd er al gesproken over biologische behandelingen. Met de titel “Biologic therapies: the future or just a dream?” heeft dr. Douglas J. DeBoer (diplACVD) een lezing gegeven over deze nieuwe vorm van behandelen. Humaan worden monoclonale antilichamen, voorbeeld van een biologische behandeling, al langere tijd met succes ingezet bij o.a. atopie. Toen leek het toekomstmuziek en een jaar later is Cytopoint® in NL gelanceerd. 

Wat is een biologische behandeling?

Bij een biologische behandeling wordt er getracht om gebruik te maken van biologische (grond)stoffen in plaats van chemische stoffen. Over het algemeen bestaan deze biologische stofjes uit eiwitten of peptiden. Het verschil tussen een eiwit en peptide is dat peptiden uit een klein aantal aminozuren bestaat. Een peptide kan gebruikt worden als bouwsteen bij de aanmaak van eiwitten.

De eiwitten en peptiden die gebruikt worden voor biologische behandelingen, zijn wel in laboratoria gemaakt maar zijn niet ‘kunstmatig’.
Omdat de stoffen uit eiwitten bestaan, worden deze producten niet afgebroken en verwerkt (gemetaboliseerd) zoals ‘reguliere’ medicijnen. Ze zijn daarom niet belastend voor het lichaam (nieren, lever), ze hebben een langdurige werking en zijn zeer doelgericht.

Actieve en passieve immuuntherapie

Er zijn meerdere manieren om immuungemedieerde aandoeningen en huidallergieën te behandelen. Veel mensen denken aan corticosteroïden zoals prednison bij dit soort aandoeningen maar er is anno 2019 veel meer mogelijk!

Als we het hebben over immuuntherapie maken we een onderscheid tussen actieve en passieve immuuntherapie.
Voorbeelden van actieve immuuntherapie zijn vaccinaties en allergeen-specifieke immuuntherapie (ASIT), ook wel desensibilisatie genoemd.

Bij deze vorm van behandeling wordt het lichaam aan stofjes blootgesteld om een reactie van het afweersysteem en gastheer uit te lokken. De desensibilisatie bij honden met atopie (hooikoorts) wordt al jaren met succes ingezet en is de enige behandelingsvorm waarbij we kunnen proberen de oorzaak aan te pakken.

Bij passieve immuuntherapie worden er ook stofjes toegediend, alleen hebben de stofjes op zichzelf een direct effect, zonder dat het afweersysteem hoeft te reageren. Bij mensen die zelf geen antilichamen kunnen aanmaken, wordt er gebruik gemaakt van passieve immuuntherapie. Deze patiënten krijgen via een infuus immunoglobulinen toegediend.
Monoclonale antilichamen behoren ook tot deze manier van behandelen. Deze antilichamen hebben een target (doel) waar zij direct op werken zonder tussenkomst van andere mechanismen of cascades.

Monoclonale antilichamen

Een nieuw product in de strijd tegen jeuk. Halverwege 2017 is Cytopoint® op de markt gekomen in Nederland. Het is een injectievloeistof met monoclonale antilichamen (mAbs). Deze antilichamen hebben een nauwe werkzaamheid omdat zij één duidelijke target hebben: de cytokine interleukine-31 (IL-31).

We weten nog niet heel lang dat dit stofje een erg belangrijke rol bij jeuk en atopie speelt. Als we IL-31 injecteren bij honden (of katten), kunnen we jeuk opwekken. Een belangrijke ontdekking om een stapje dichterbij een veilige en effectieve behandeling van honden met jeuk of atopie te komen.

Wat zijn dan monoclonale antilichamen?

Monoclonale antilichamen zijn eiwitten die door het lichaam zelf geproduceerd kunnen worden, het zijn immunoglobulinen (Ig) en worden ook wel antistoffen of antilichamen genoemd. Omdat het lichaam de antilichamen zelf produceert, zijn de eiwitten diersoortspecifiek.
In het laboratorium worden de eiwitten op elke diersoort afgestemd. De Cytopoint® injectie is speciaal voor honden gemaakt en zal daarom niet bij katten werken!

Hoe werkt Cytopoint®?

Het toedienen van monoclonale antilichamen bootst natuurlijke antilichamen (door de gastheer gemaakt) na. In plaats dat het afweersysteem de antilichamen aanmaakt, worden ze in het lab gemaakt en toegediend in de praktijk.

Normaliter komt het lichaam in aanraking met iets uit de omgeving (pollen, huismijten, virussen etc) en zal de blootstelling een immuunreactie uitlokken. Het afweersysteem maakt antilichamen aan zodat de volgende keer dat het lichaam in aanraking komt, het afweersysteem ‘paraat’ is en sneller of heftiger kan reageren. Dit heeft als doel dat we niet ziek worden. De afweer beschermt het lichaam op deze manier. Door een ‘afweer op te bouwen’ zullen we niet echt ziek worden (als de afweer naar behoren werkt).
Op deze manier beschermen vaccinaties en zijn er meerdere ziekten uitgeroeid (zowel bij mensen als dieren).

Zoals aangegeven hebben monoclonale antilichamen een zeer specifieke werking. Er bestaan mAbs die gericht zijn tegen micro-organismen, tumor cellen, een individuele cel of het immuunsysteem maar ook cytokines of receptoren.
Door deze specifieke antilichamen toe te dienen kunnen we bepaalde ziekten, tumoren of cellen aanpakken. Bij mensen zijn er al veel gebieden waarin deze nieuwe manier van behandelen wordt gebruikt.

Ook in de diergeneeskunde zijn deze antilichamen in opkomst. In Amerika zijn er varianten op de markt voor de behandeling van lymfoom (kanker) en chronische pijn. Voor de behandeling van atopische dermatitis bij de hond, is er nu Cytopoint®, specifiek gericht tegen interleukine 31 (IL-31). Dit is een belangrijke cytokine die een rol speelt bij de ontstekingsreactie en het ontstaan van jeuk bij atopische dermatitis bij de hond. 

Cytopoint® blokkeert IL-31 waardoor deze niet
op de cel kan aanhechten en voor jeuk kan zorgen
.

Bijwerkingen

De mAbs blijven in de bloedbaan en worden niet gemetaboliseerd door lever en nieren. De eiwitten worden afgebroken en als het ware gerecycled. Het is echter mogelijk dat de eiwitten in het begin of uiteindelijk een afweerreactie uitlokken. Op basis van humane onderzoeken en ervaring bij mensen is dit het geval bij een zeer klein percentage.

Bij zo’n negatieve reactie van het afweersysteem worden er antilichamen tegen de monoclonale antilichamen aangemaakt. In het ‘gunstige’ geval worden de antilichamen onschadelijk gemaakt. In het ergste geval zal herhaalde toediening tot een allergische reactie leiden.

Een andere kanttekening bij het gebruik van monoclonale antilichamen is de gevolgen van de behandeling op de lange termijn. Afhankelijk van het ‘doelwit’ van de behandeling kan men gissen naar de eventuele gevolgen. Bij Cytopoint® werken de antilichamen tegen IL-31. Dit stofje is een klein onderdeel van het immuunsysteem en bijbehorende reacties. Het is niet bekend wat het tegenwerken van dit stofje op de lange termijn voor neveneffecten kan hebben.

De injectie en kosten

Cytopoint® werkt snel en is een veilig manier van behandelen. Het is echter nog steeds noodzakelijk om met uw dierenarts het stappenplan te doorlopen en de oorzaak van de jeuk te achterhalen.

De jeuk wordt meestal binnen 8 uur geremd maar soms kan het wat langer duren. Als uw hond niet zoals verwacht of gehoopt heeft gereageerd op de eerste injectie, is het zeker aan te raden om nog een tweede injectie te ‘proberen’. Bij een aantal honden zien we pas na de tweede injectie een goede reactie. Tevens kan het zijn dat uw hond nét iets meer nodig heeft en gelukkig kunnen we indien nodig de dosering veilig verhogen.

De injectie werkt tussen de 4 en 8 weken. Dit hangt onder andere af van de ernst van de allergie, de patiënt, het jaargetijde, de dosering, andere behandelingsvormen, etc etc.

Dosering 

In Europa gebruiken we een andere dosering dan in Amerika. De startdosering is 1 mg per kilogram lichaamsgewicht. Cytopoint® is verkrijgbaar als injectievloeistof in flesjes van 10 mg, 20 mg, 30 mg en 40 mg. Bij honden boven de 40 kg moeten we flesjes combineren. Bij honden lichter dan 3 kg is het ook even puzzelen. Er zit geen conserveringsmiddel in de flacon dus na aanprikken moet de inhoud meteen gebruikt worden. 

Cytopoint® 10 mg → hond 3-10 kg
Cytopoint® 20 mg → hond 10-20 kg
Cytopoint® 30 mg → hond 20-30 kg
Cytopoint® 40 mg → hond 30-40 kg

Kosten

Wat kost zo’n injectie nou eigenlijk? Er is geen adviesprijs voor dit medicijn en elke dierenartsenpraktijk kan zelf de prijs bepalen voor dit medicijn. Om u toch een indicatie te geven van de kosten, zal ik hier wat prijzen noemen. Ik wil u echter wel attenderen op het feit dat er aan deze prijzen geen rechten ontleend kunnen worden. 

De afgelopen jaren heb ik op veel verschillende praktijken gewerkt en iedere praktijk heeft een ander verdienmodel. Het kan zijn dat u voor dezelfde injectie bij de ene praktijk goedkoper uit bent dan bij de andere. Maar wat krijgt u voor uw geld? Wordt de injectie door de assistent of dierenarts gegeven? Is het prikje en klaar of wordt de hond nagekeken en beoordeelt de dierenarts het effect van de behandeling? 

Bij de behandeling met Cytopoint® kunt u denken aan de volgende prijzen:
10 mg €55-65
20 mg €80-90
30 mg  €115-125
40 mg €135-150

Rekensom:
Is uw hond 6 kg dan krijgt hij de injectie van 10 mg, bij deze hond zal de injectie waarschijnlijk tussen de 4 en 8 weken werken. De prijs van de injectie verspreidt u dus uit over 4-8 weken (dat is 30-60 euro per maand).
Is uw hond 20 kg dan betaalt u rond de 85 euro voor een injectie van 20 mg en dan doet u hond het waarschijnlijk 4 weken goed op één injectie. Geven we echter de injectie van 30 mg dan werkt de injectie waarschijnlijk langer (richting 6-8 weken). I.p.v. 85 euro per maand bent u dan €42,50 kwijt. Vergelijken we dat met de behandeling met Apoquel® of cyclosporine dan bent u goedkoper uit met één injectie.

Voor meer informatie over het gebruik van Cytopoint® en ervaringen van diereigenaren verwijs ik u naar een Engelstalige website: http://www.cytopoint4dogs.com/

© 2017 Huidadvies voor Dieren 
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort
Laatst bijgewerkt: mei 2019

DISCLAIMER: Deze informatie is in geen enkel geval een vervanging van consultatie bij uw dierenarts of dermatoloog.