Q&A: essentiële vetzuren

Bijgeven van essentiële vetzuren: wie, wat, waar

Ik krijg veel vragen over het supplementeren van omega 3 en/of omega 6 vetzuren. Ook lees ik op internet veel (onzin) over deze essentiële vetzuren.
In deze blog beantwoord ik de volgende vragen: 

  • Zijn essentiële vetzuren niet altijd aan (goede) voeding toegevoegd?
  • Supplementeren: wanneer wel en wanneer niet?
  • Geef je omega 3 en 6 vetzuren als kuur of kun je het constant blijven geven?
  • Als je supplementen met essentiële vetzuren geeft, is dat dan altijd de combinatie van 3 én 6?

Zijn essentiële vetzuren niet altijd aan het voer toegevoegd?

Er zijn ontzettend veel soorten dierenvoeding te koop. Meeste diereigenaren geven brokken aan hun huisdier. Een steeds groter wordende groep mensen geeft vers vlees. Niet elk vers vlees dieet is compleet en goed uitgebalanceerd. Als je het dieet zelf wilt samenstellen dan is het erg belangrijk dat je precies weet waar je mee bezig bent. 

Essentiële vetzuren zijn niet altijd aan het voer toegevoegd

Als je je huisdier brokken voert, dan hoef je je geen zorgen te maken. Volgens de wet- en regelgeving moet de voerfabrikant omega 3 en 6 vetzuren (essentiële vetzuren) aan het dieet toevoegen. Krijgt jouw huisdier vers vlees? Dan is het belangrijk om na te gaan of er (voldoende) essentiële vetzuren in het vlees zitten! 

capsule-1079838_1920

Kuurtje of voor altijd?

Bij bepaalde aandoeningen maar ook het voeren van rauw vlees zonder toevoegingen worden essentiële vetzuren in principe levenslang aan het dieet toegevoegd.

Er zijn voedingssupplementen waar op het etiket staat aangegeven dat het product maar een bepaalde tijd gegeven mag worden. Na een ‘wash-out’ of stop-periode kun je weer verder gaan met het desbetreffende supplement. 

Als een dier een tekort aan omega 3 of 6 vetzuren heeft dan kunnen we het tekort opheffen door essentiële vetzuren bij te geven. Echter is het belangrijk om te achterhalen waardoor het dier een tekort (deficiëntie) heeft opgelopen.  

Is het altijd een combinatie van omega 3 en 6 vetzuren?

Nee zeker niet! Er is één ding heel belangrijk:

Wáárom wil je vetzuren (bij)geven?

Redenen om omega 3 of 6 vetzuren te geven:

  • doffe vacht
  • droge huid en schilfers
  • ondersteuning van huidbarrière
  • remmen van jeuk of ontsteking
  • behandeling van bepaalde aandoeningen (artritis, gingivitis, etc.)
  • om medicatie te kunnen afbouwen (bv. anti-jeuk medicijnen)

Beide vetzuren werken op een andere manier en hebben dus ook andere effecten op de gezondheid. Idealiter wordt er ook gekeken naar de samenstelling van het voer en op basis daarvan een keuze gemaakt. 

Kort door de bocht:
– Omega 6 vetzuren zijn heel belangrijk voor de huid
– Omega 3 vetzuren werken ontstekingsremmend

Er bestaan producten met alleen omega 3 of 6 vetzuren en producten met beide vetzuren. Om een keuze te maken is het belangrijk om te beslissen wát wil je bereiken met het supplementeren.
Wil je de jeuk remmen?
Dan kies je meestal voor omega 3 vetzuren.
Heeft het dier een droge huid of verminderde barrière functie van de huid?
Dan kies je voor linolzuur (omega 6 vetzuur). 

Supplementeren: wanneer wel?

Omega 3 en 6 vetzuren zijn essentiële vetzuren omdat honden en katten deze vetzuren niet zelf kunnen maken. 

Om te voorkomen dat er tekorten ontstaan met gezondheidsproblemen als gevolg, is het noodzakelijk om je huisdier compleet en uitgebalanceerd voer te geven. 

Er zijn meerdere redenen om bepaalde vitaminen, mineralen of andere voedingsstoffen bij te geven. Een ander woord voor bijgeven is supplementeren.

Meestal voegen we iets extra’s toe aan het dieet omdat het dier een tekort heeft. Maar steeds vaker geven we voedingssupplementen vanwege de positieve effecten op de gezondheid of om dieren met een bepaalde aandoening te ondersteunen of behandelen.

Wanneer wel?

  • Bij het voeren van rauw vlees (niet-compleet)
  • Bij bepaalde aandoeningen
  • Bij deficiënties

Supplementeren: wanneer niet?

Na inname worden vetzuren via het maag-darm kanaal in het bloed opgenomen. De vetzuren worden naar andere plekken in het lichaam getransporteerd, b.v. de lever. Daar worden de omega 3 en 6 vetzuren omgezet naar andere vormen. Linolzuur (LA) is een voorloper van arachidonzuur (AA)(omega 6 vetzuren) en alfa-linoleenzuur (ALA) is een voorloper van EPA en DHA (bekende omega 3 vetzuren).

De mogelijkheid om bepaalde vetzuren om te zetten is niet voor elk dier hetzelfde. Katten en atopische dieren hebben bijvoorbeeld weinig delta-6-desaturase enzymen. Deze dieren zijn beperkt in het omzetten van linolzuur en alfa-linoleenzuur. Het bijgeven van hoge hoeveelheden LA óf ALA kan dan voor problemen zorgen.

Het is tevens zo dat omega 3 vetzuren een grotere affiniteit voor deze enzymen hebben. Het bijgeven van omega 3 vetzuren kan daarom ten koste gaan van de omega 6 vetzuren. 

Essentiële vetzuren hebben bepaalde effecten op het lichaam (organen, stofwisseling, processen). Het bijgeven kan derhalve ook negatieve gezondheidseffecten met zich mee brengen.

Er zijn geen echte contra-indicaties maar er zijn zeker situaties waarin we voorzichtig moeten zijn met het bijgeven van (grote hoeveelheden) essentiële vetzuren). 

Denk aan:

  • Dieren met obesitas of overgewicht. Het bijgeven van vetzuren gaat gepaard met de inname van extra calorieën. Is jouw huisdier te dik of heeft hij/zij een neiging tot overgewicht? 
  • Vitamine E. Bij peroxidatie van EPA en DHA worden vrije radiacalen gevormd. Deze radicalen kunnen het cellen en weefsels beschadigen. Vitamine E is een antioxidant en voorkomt de vorming van vrije radicalen. Als we grote hoeveelheden omega 3 vetzuren bij gaan geven zónder vitamine E dan kan dit leiden tot een vitamine E tekort of vorming van vrije radicalen. 
  • Dieren met suikerziekte. Het bijgeven van omega 3 vetzuren kan de gevoeligheid van insuline beïnvloeden. Er is meer onderzoek nodig om precies in kaart te brengen wát het gevolg is. Het wordt geadviseerd om bij dieren met suikerziekte voorzichtig te zijn met het bijgeven van essentiële vetzuren. 
  • Dieren met pancreatitis of de aanleg hiervoor. Het is niet bewezen dat het bijgeven van essentiële vetzuren voor een ontsteking van de alvleesklier zorgt. Maar het kan wel voor extra belasting van dit orgaan zorgen. 
  • Dieren die geopereerd moeten worden. Het ontstekingsremmende effect van omega 3 vetzuren heeft technisch gezien ook invloed op de wondgenezing. Eventuele nadelige invloed op de wondgenezing hangt af van hoeveel vetzuren worden bijgegeven en hoe lang maar ook de grootte van de wond.

Maximale hoeveelheid?

In The National Research Council publicatie ‘Nutrient Requirements of Dogs and Cats’ staat de veilige bovengrens van 2,800 mg EPA+DHA per 1,000 kcal van het dieet, dit komt overeen met 370 mg/kg0.75 voor honden. Een hond van 10 kg is dit maximaal 2080 mg EPA+DHA. 
Voor katten is er helaas nog geen veilige bovengrens bekend.

Bron: Lenox CE, Bauer JE. Potential adverse effects of omega-3 fatty acids in dogs and cats. J Vet Intern Med 2013;27:217-226

© 2019 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort

Q&A: essentiële vetzuren

Ik krijg veel vragen over het bijgeven van omega 3 en/of omega 6 vetzuren. Ook lees ik op internet veel (onzin) over dit onderwerp.
“Wat zou je graag over deze essentiële vetzuren willen weten?” – dat vroeg ik vorige week op mijn Facebookpagina. In deze blog lees je enkele vragen en antwoorden.

Q: Zijn essentiële vetzuren geschikt voor dagelijks gebruik bij een hond met een allergie?

Omega -3 en -6 vetzuren zijn essentiële vetzuren omdat de hond of kat deze vetzuren niet zelf kunnen aanmaken. In complete diervoeding zijn omega -3 en -6 vetzuren toegevoegd aan het dieet. De beste verhouding lijkt tot op heden tussen 1:5 en 1:10 te liggen. Dat betekent dat er 5 tot 10 keer zo veel omega 6 vetzuren in de voeding moeten zitten dan omega 3 vetzuren. Volgens gezondheidsplein.nl twijfelen experts aan het nut van de ratio. In de veterinaire wereld zal dat ongetwijfeld ook zo zijn. Er is meer onderzoek nodig om te bepalen hoe belangrijk de verhouding is.

Bij honden en katten met een allergie zoals atopie heeft het extra geven van essentiële vetzuren meerdere gezondheidsvoordelen . Het bijgeven van voedingsstoffen (o.a. vitaminen, mineralen) noemen we supplementeren. Er bestaan veel verschillende producten met essentiële vetzuren die eigenaren als voedingssupplement aan hun huisdier kunnen geven. Tenzij anders vermeld kunnen deze supplementen prima dagelijks gegeven worden.

Q: Klopt het dat omega 6 vetzuren ontsteking bevorderen?

Omega 6 vetzuren zijn net als omega 3 vetzuren meervoudig onverzadigde vetzuren. Het lichaam kan deze vetzuren niet zelf aanmaken maar heeft ze wel nodig. Het zijn beide belangrijke voedingsstoffen.

Zoals bij veel dingen in het leven is er een balans nodig tussen omega 3 en 6 vetzuren. De bekendste omega 6 vetzuren zijn linolzuur (LA) en arachidonzuur (AA) en voor de omega 3 vetzuren zijn dat ALA (alfa-linoleenzuur), EPA (eicosapentaeenzuur ) en DHA (docasahexaeenzuur).

Linolzuur en alfa-linoleenzuur zijn ‘basis-omega vetzuren’. Het lichaam kan door middel van enzymen deze stofjes omzetten in o.a. GLA, AA, EPA en DHA. De enzymen die hiervoor nodig zijn worden door beide paden gebruikt. De omega 3 en 6 vetzuren delen de enzymen; een overmaat aan het ene vetzuur kan zorgen voor verminderde werking van het andere vetzuur. Zijn er meer omega 6 vetzuren in het dieet aanwezig dan zou dit ten koste kunnen gaan van de omzetting van omega 3 vetzuren (ALA is de voorloper van EPA en DHA). Minder omega 3 vetzuren zou betekenen dat er minder ontsteking geremd kan worden en op die manier zouden omega 6 vetzuren de ontsteking kunnen bevorderen.

Zoals je hierboven kunt lezen, wordt er humaan getwijfeld aan het gegeven dat er meer omega 6 dan 3 in het dieet moet te zitten. Dit heeft o.a. te maken met de effecten die omega 6 vetzuren op het lichaam en de ontstekingsreactie hebben.

Wat doen essentiële vetzuren?

Essentiële vetzuren zijn een bron van energie en kunnen in het vetweefsel ingebouwd worden. Ze zorgen ook voor transport van cholesterol, opbouw van celmembranen en hebben invloed op de eigenschappen en werking van membraan-eiwitten zoals receptoren, enzymen en ionkanalen. Dankzij de werking op diverse membraan-eiwitten hebben essentiële vetzuren effect op de binding van steroïden en hormonen op hun receptoren en kunnen ze sommige afweerfuncties aanpassen^.

Essentiële vetzuren zijn voorlopers van veel verschillende stofjes zoals prostaglandines, leukotrienen en thromboxanen. Dit zijn belangrijke bemiddelaars en modulators van ontsteking. Ze spelen dus een rol in het afweersysteem.

En omega 6 vetzuren?

Linolzuur (LA) is nodig voor behoud van een gehydrateerde opperhuid en goed functioneren van de huidbarrière. Het regelt het waterverlies in de buitenste cellaag van de opperhuid (stratum corneum). LA is namelijk een belangrijk onderdeel van ceramiden. Ceramiden zijn het hoofdbestanddeel van de vetlaag tussen de huidcellen (vergelijkbaar met de cementlaag tussen bakstenen). Bij een tekort aan linolzuur kunnen andere vetzuren deze functie overnemen. Echter is de vorming van de opperhuid dan niet optimaal en kunnen dieren een schilferige huid vertonen.^

Het omega 6 vetzuur arachidonzuur (AA) speelt een belangrijke rol bij stofwisselingsprocessen en is een voorloper van ontstekingseiwitten zoals prostaglandines en cytokinen. Net zoals EPA en DHA is AA ook belangrijk voor het centrale zenuwstelsel.

Zoals je hopelijk begrijpt heeft het lichaam omega 6 vetzuren nodig !

Maar werken omega 6 vetzuren nou ontstekingsbevorderend????

Niet alle omega 6 vetzuren bevorderen ontsteking. Linolzuur is nodig voor onderhoud van een goede huidbarrière en vochtbalans van de opperhuid. Dihomo-gamma-linoleenzuur (DGLA) maakt ontstekingsremmende type 1
prostaglandines aan.
Arachidonzuur produceert als enige omega 6 vetzuur ‘ongunstige’ ontstekingseiwitten. Echter zijn deze ontstekingseiwitten wel nodig als er een ontsteking ergens in het lichaam aanwezig is.

Zoals hierboven beschreven staat, kan een overmaat aan omega 6 vetzuren ervoor zorgen dat omega 3 vetzuren minder goed hun werk kunnen doen. Omega 3 vetzuren werken o.a. ontstekingsremmend en als zij minder goed kunnen functioneren, zou dat kunnen betekenen dat er minder ontstekingen geremd worden.

Of omega 6 vetzuren ontsteking bevorderen, hangt dus van meerdere factoren af.

In onderstaande afbeelding staat beschreven hoe de omega -3 en -6 vetzuren omgezet worden en welke effecten de verschillende stofjes hebben. Je leest ook meer over delta 5 en 6 desaturase enzymen en waar de essentiële vetzuren met name in te vinden zijn (bron van de vetzuren).

essential fatty acids
Bron:
http://www.healthproductsdistributors.com/blog/truth-essential-fatty-acids/

Zoals je onderaan in bovenstaande afbeelding kunt zien, maken arachidonzuur (arachidonic acid), DGLA (dihomo-gamma-linolenic acid) en EPA (eicosapentaenoic acid) prostaglandines.

Niet alle prostaglandines hebben hetzelfde effect. Type 1 en 3 prostaglandines hebben ‘favorable’ effecten, dat wil zeggen dat ze een gunstig effect hebben. Type 2 prostaglandines zijn ongunstig. Zowel AA als EPA maken via lipoxygenase ontstekingseiwitten (leukotrienen) aan. De leukotrienen van EPA zijn minder inflammatoir.

De stofwisseling van omega -3 en -6 vetzuren is dermate ingewikkeld dat het in deze Q&A blog niet mogelijk is om álle functies en effecten te bespreken.

Wel of geen vetzuren bijgeven?

Bij gezonde honden is het niet noodzakelijk om essentiële vetzuren te supplementeren. Krijgt jouw huisdier complete voeding (brok of vlees) dan zit er in de voeding voldoende omega -3 en -6 vetzuren.

Is jouw huisdier ziek en heeft hij/zij een tekort aan bepaalde vetzuren, dan kan het supplementeren wel zinvol zijn. Afhankelijk van de bron en hoeveelheid vetzuren kan het bijgeven van omega 6 vetzuren ervoor zorgen dat sommige processen in het lichaam minder goed verlopen met ontstekingsbevorderende effecten als gevolg.

In de praktijk valt dit naar mijn idee reuze mee en bij honden met atopie zou je juist omega 6 vetzuren willen bijgeven (vanwege de defecte huidbarrière).

Bronvermelding:
^ ESAVS Dermatology course II 2016

© 2019 Huidadvies voor dieren.
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort