Staartklierproblemen bij de hond

'Vioolklier'

Heb je weleens gehoord van de vioolklier?
Katachtigen en sommige hondachtigen hebben een zogenaamde staartklier. Deze huidklier bestaat uit meerdere groepen grote talgklieren, geurklieren en speciale zweetkliertjes. Ongeveer 5-10 centimeter vanaf de staartbasis is de concentratie van klieren het grootst. Dit groepje klieren vormt samen de vioolklier. Een andere naam voor deze klier is de wolfsklier. Bij meeste honden is deze klier niet direct zichtbaar zoals dat bij wolven, vossen en jakhalzen wel het geval is. Men spreekt ook wel van het ‘wolfsteken’. Het is te herkennen aan vettige haren met soms een andere structuur of kleur. 

Lees meer over de staartklier bij de kat in het artikel ‘katerstaart‘. 

wolfsklier

Staartklier bij de hond

De staartklier is een samengestelde klier die bij meeste honden voorkomt op de bovenzijde van de staart (bij de staartaanzet). De speciale zweetklieren maken feromonen (signaalstofjes die boodschappen overbrengen) aan waarmee dieren onderling kunnen communiceren. De feromonen worden aan een eiwitcomponent uit de geurklieren en vetcomponent uit de talgklieren gebonden. Hierdoor blijven de feromonen langdurig op de huid en vacht aanwezig. De door de staartklier geproduceerd feromonen spelen een rol bij herkenning van andere honden, markeren van het territorium en de voortplanting. 

De geurklieren zijn hepatoïde huidklieren. Dit zijn een soort aangepaste talg- en zweetklieren in de huid. Deze klieren worden niet alleen op de plek van de staartklier gezien. Ze komen ook voor in het gebied rondom de anus (perianaal), bij de voorhuid van reuen, liezen, binnenkant dijen en op de rug. 
Bij microscopisch onderzoek hebben deze cellen overeenkomsten met levercellen, vandaar de naam ‘hepatoïd’ (‘hepar’ is het Griekse woord voor lever). 

Staartklierproblemen

In principe hebben alle honden een staartklier. Maar in aanleg en ontwikkeling van deze speciale huidklier zijn er grote verschillen. Het hepatoïde klierweefsel ontwikkelt zich o.a. onder invloed van androgenen (geslachtshormonen) vanaf de puberteit. 

Gedurende het leven blijft de staartklier zich verder ontwikkelen. Hierdoor is de vioolklier bij oudere dieren vaak beter zichtbaar. De haren zijn vaak stugger en harder, echter kunnen ze ook uitvallen en een kale plek achterlaten. Bij sommige honden zijn de haren ook donker en gepigmenteerd. Bij reuen zijn de veranderingen vaak duidelijker dan bij teefjes, zeker als de honden niet gecastreerd zijn. 
De veranderingen van haarkleur en structuur of haaruitval worden bij deze oudere dieren niet als probleem gezien. In medische termen spreekt men van ‘fysiologische hyperplasie’. Hyperplasie is het proces waarbij een orgaan of weefsel vergroot, door hoge of abnormale celdeling. 

Het is echter ook mogelijk dat de staartklier door ziekte overactief wordt, er is dan sprake van pathologische hyperplasie.

Mogelijke oorzaken

  • Overmaat aan androgenen door bijvoorbeeld een testikeltumor
  • Verstoring van de geslachtshormonen (‘sex hormone imbalans’)
  • Hypothyreoïdie
  • Trauma
  • Obesitas

Zeker bij een overmaat aan ‘mannelijke’ geslachtshormonen (androgenen) is er een duidelijke verdikking van de huid te zien. Het hepatoïde klierweefsel maakt ook meer (zichtbaar) vet aan. 

De huid van rondom de vioolklier kan ook ontstoken of geïnfecteerd raken. De hond kan dan last krijgen en aan de staart willen bijten of likken (teken van jeuk of pijn). De huid kan geïrriteerd raken en kapot gaan. Bij infecties kunnen ook korstjes, huidplekjes en pus ontstaan. 

© 2020 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort

Bronvermelding: ESAVS Dermatology course II (2016), Masterproef “Onderzoek naar de staartklier bij de hond” door M. Verwoerd (’08-’09)

Katerstaart

'Katerstaart' bij de kat

Heb je weleens gehoord van een katerstaart? In dit bericht lees je meer over deze huidaandoening bij katten. 

‘Stud tail’

In de Engelse literatuur noemen ze de katerstaart een ‘stud tail’. Deze huidaandoening wordt met name bij intacte katers gezien (vandaar de naam stud tail) maar er worden ook mildere varianten bij poezen of gecastreerde katers gezien. Er is maar weinig onderzoek naar dit probleem gedaan. 

Wat is een katerstaart?

We spreken van een katerstaart als de talgklieren van de staartklier overactief zijn. Er ontstaat een ophoping van talg en vuil. De huid en talgklieren kunnen ontstoken raken en dikwijls komt er ook een huidinfectie bij kijken.

Langs een lijn aan de bovenzijde van de staart bevindt zich het ‘supracaudale orgaan’, dit wordt ook wel de staartklier genoemd. Dit gebied omvat de gehele lengte van de staart en bestaat uit meerdere groepen grote talgklieren, geurklieren en speciale zweetkliertjes. Net voorbij de staartbasis is de concentratie van klieren het grootst. 

Talg houdt de huid en haren soepel maar heeft ook een antimicrobiële functie. Ook de uitscheiding van feromonen kan via de talgklieren plaatsvinden. Feromonen zijn signaalstofjes waarmee boodschappen tussen dieren van dezelfde soort worden overgebracht. De talgklieren op o.a. de kin en staartbasis zijn veel groter dan elders op het lichaam en spelen een belangrijke rol in geur markering.

Hoe ontstaan de klachten?

We weten helaas vrij weinig over de katerstaart. Meestal ontstaan er klachten als de hygiëne verwaarloosd wordt (door dier of eigenaar). Er wordt gedacht dat mannelijke geslachtshormonen een grote rol spelen omdat de katerstaart voornamelijk bij niet gecastreerde katers gezien wordt. Maar ook gecastreerde katers of poezen kunnen last krijgen van een katerstaart. 

Hoe ziet het eruit?

Over het algemeen heeft de kat er gelukkig geen last van. Maar meeste eigenaren vinden een katerstaart geen gezicht. De vacht is op de plek van de staartklier meestal wat dunner of zelfs deels kaal en soms kleurt de huid donker (we noemen dat hyperpigmentatie).

De haren zijn samengeplakt en voelen vet/olieachtig aan. De klachten kunnen gepaard gaan met ontsteking (roodheid, korsten, pukkels) en met name ontsteking van de haarzakjes (dat noemen we een folliculitis).

Andere symptomen zijn: comedones (zwarte mee-eters), vettig/waxachtig vuil of schilfers.

Behandeling van een katerstaart

Er zijn vele behandelingen geprobeerd maar lang niet allemaal werken ze even goed. Castratie van intacte katers lijkt het probleem niet op te lossen maar voorkomt meestal wel verergering.

Advies van dermatologen: blijf zoveel mogelijk van de katerstaart af. Dit geldt trouwens ook voor Feline Acne.
De huid en talgklieren zijn al geprikkeld, gaan we de huid wassen, ontsmetten of bedekken met een scala aan zalfjes en andere producten, dan kunnen we het probleem erger maken !

Overleg eerst met je dierenarts welke behandeling het meest geschikt is voor jouw kat


Mogelijkheden

Eén van de beschreven behandelingen in de literatuur is het verwijderen van talg en vuil met poeder (bv maïzena), vervolgens een klein beetje olie om het zachter te maken en tot slot om het geheel op te lossen, deppen met alcohol of afwasmiddelen. Persoonlijk zou ik deze behandeling niet adviseren. Alcohol en afwasmiddelen zijn vrij heftig voor de overprikkelde huid en talgklieren. 

Veel kattentrimmers maken gebruik van maïzena of rijstzetmeel bij de behandeling van een katerstaart. Hoe gaat dat in z’n werk? Dat legt kattentrimster Wendy van Cats Only Kattensalon uit in het volgende filmpje

Video afspelen

Een andere behandeling is het regelmatig schoonmaken en wassen van de staart. Voorkeur gaat uit naar antiseborrhoe/keratolytische shampoos.
Ingrediënten als benzoyl peroxide, sulfur en salicylzuur worden frequent ingezet. Milde opties: Virbac Sebocalm of Dermoscent Essential 6 Sebo. Douxo heeft ook een mousse en spray voor honden en katten met problemen van de talgklieren (klik hier voor meer informatie).

Naast het verwijderen van het overmatige talg is het van belang om bijkomende bacteriële infecties te voorkomen of indien aanwezig te behandelen. In mijn webwinkel verkoop ik een aantal producten die geschikt zijn voor de behandeling van huidinfecties (klik hier voor een overzicht). Om de staart lokaal te ontsmetten/schoon te houden kun je gebruik maken van ontsmettende doekjes voor dieren (klik hier voor een overzicht). Is de staart nog goed behaard dan kun je beter voor een mousse of spray kiezen. Zowel Dermoscent als Douxo hebben dergelijke producten in het assortiment.

Overige beschreven behandelingen zijn het gebruik van antibiotica bij infecties, retinoïden (vitamine-A-zuur), corticosteroïden of andere hormoonpreparaten. Het verschil in effectiviteit van de behandelingen is vrij divers.

In een groot deel van de literatuur wordt leefruimte en beperkte lichaamsbeweging genoemd als oorzaak van het ontstaan van de klachten. Aanpassen van de leefomgeving behoort daarom ook tot de behandeling. Een gediplomeerd kattengedragstherapeut kan je daarmee helpen.

© 2019 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort