Pigment bij dieren

Huidskleur en pigment in de huid

De huid bestaat uit drie lagen: onderhuid, lederhuid en de opperhuid. De buitenste huidlaag is de opperhuid en bestaat uit meerdere cellagen. De opperhuid bestaat voor 85% uit keratinocyten. Er zijn ook bepaalde cellen in het lichaam die voor de aanmaak van pigment zorgen: melanocyten. Pigment wordt ook wel melanine genoemd. Melanine geeft kleur aan huid en haren. De keratinocyten van de opperhuid kunnen pigment opslaan. Bij het ouder worden produceren de melanocyten steeds minder pigment.  Als er veel pigment gevormd wordt dan kan de huid verkleuren (denk aan het bruin kleuren door de zon).

Pigment speelt een belangrijke rol in het beschermen tegen ultraviolet straling (hoe meer pigment, hoe beter de bescherming). Hoe meer pigment een huidcel (keratinocyt) bevat, hoe donkerder de huid toont. Naast het geven van kleur aan de huid, is melanine ook verantwoordelijk voor de kleur van de haren. Er zijn twee pigmentsoorten: eumelanine geeft een zwarte kleur en feomelanine een rode-bruine kleur. Witte dieren missen pigment.

Er bestaan meerdere (huid)aandoeningen die gepaard kunnen gaan met pigmentverlies of een overmatige vorming van pigment (zwartverkleuring van de huid).

Zwartverkleuring van de huid

Hyperpigmentatie is een mooi woord voor teveel aan pigment. Dit kan aangeboren of verkregen zijn.

Aangeboren aandoeningen zijn nevi, lentigo en acromelanisme. Lentigo zien we met name bij jonge rode katten (zie foto rechts). Het wordt gekenmerkt door kleine zwarte vlekjes op oren of rondom de bek/bij de lippen. Veel eigenaren zijn bezorgd als hun kat of hond dit laat zien, omdat ze denken dat het gaat om een melanoom (een vorm van huidkanker).

Verkregen hyperpigmentatie:

  • Fysiologisch: blootstelling aan UV-licht
    De melanocyten maken meer melanine aan om de cel(kern) te beschermen (zie foto bovenaan de pagina)
  • Stofwisselingsgerelateerd: hormonale aandoeningen
  • Door ontsteking: chronische ontsteking of irritatie
  • Door een virale infectie
  • Tumoren: melanoom, melanocytoom
lentigo kat
Lentigo bij de kat (zwarte vlekjes op de lippen)

Over het algemeen wordt zwartverkleuring van de huid veroorzaakt door een chronische ontsteking of irritatie van de huid of blootstelling aan UV-straling. Het laatste zien we voornamelijk bij honden en katten zonder vacht (naakthonden en -katten of dieren met kale plekken).

Hyperpigmentatie ten gevolge van ontsteking gaat vaak gepaard met verdikking van de huid. Er ontstaat dan een afwijkend gevormde huid. Dit proces is tot op zekere hoogte omkeerbaar.

Olifantshuid

olifantshuid

Zwartverkleuring en verdikking van de huid beschrijven we als ‘olifantshuid’ of ‘olifantenhuid’.

Katten zullen zelden een olifantshuid ontwikkelen. Bij honden daarentegen zien we dit zeer regelmatig.

Een olifantshuid kan ook na herhaaldelijk trauma optreden (denk aan ligplekken op ellebogen of hakken).

Meestal wordt de verdikking en zwartverkleuring van de huid veroorzaakt door een onderliggend probleem (huidallergieën, hormonale problemen), al dan niet met bijkomende huidinfecties. Het is daarom belangrijk om tijdig in te grijpen en een afspraak te maken bij de dierenarts.

Pigmentverlies

Verlies van pigment wordt minder vaak gezien dan hyperpigmentatie van de huid. Het komt met name bij honden voor maar ook katten kunnen pigmentverlies hebben. Zowel de huid als de haren kunnen het pigment verliezen.

Er zijn aangeboren of verkregen oorzaken van verlies van pigment. Bij aangeboren pigmentverlies moet men denken aan albinisme of andere aangeboren defecten. Bij honden komt ook nasale hypopigmentatie voor. Hierbij verliest de huid van de neus zijn kleur. We zien dit met name bij Golden Retrievers, blonde Labradors maar ook bij de Siberische Husky en Alaska Malamute.

Oorzaken verkregen pigmentverlies:

© 2020 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort

Oorspronkelijk gepubliceerd op 3 februari 2017
Laatste update; februari 2020