Cytologisch onderzoek van de huid is een eenvoudig, niet-invasief onderzoek waarbij een monster van de huid of oren onder een microscoop worden bekeken. Het geeft direct informatie wat er op of in de huid gebeurt. Bij oorproblemen en veel huidproblemen is cytologisch onderzoek een essentieel onderdeel van goede diagnostiek.
Wat is cytologisch onderzoek?
Cytologie is het microscopisch beoordelen van cellen en micro-organismen (bacteriën, gisten, schimmels) die afkomstig zijn van de huid. Het doel is om in kaart te brengen welke cellen aanwezig zijn en of er sprake is van een ontsteking, infectie of overgroei, en in welke mate (ernst) deze afwijkingen optreden.
De volgende vragen kan de dierenarts beantwoorden met cytologisch onderzoek:
- Zijn er ontstekingscellen aanwezig, zo ja welke en hoeveel (+, ++, +++)?
- Is er sprake van een infectie of overgroei?
- Welke micro-organismen zijn er te zien: gisten (Malassezia pachydermatis), bolvormige of staafvormige bacteriën
- Hoeveel micro-organismen zijn er te zien (+, ++, +++)
- Hoe zien de huidcellen eruit en zijn er abnormale cellen te zien?
Het is een snelle, pijnloze en informatief onderzoek dat direct helpt bij het stellen van een diagnose en nodig is voor gerichte behandeling van de klachten van het dier. Het huidmonster wordt genomen met plakband, een objectglaasje of een swab. De huidletsels bepalen op welke manier het huidmonster het beste genomen kan worden.
Bij het aantonen van een huidinfectie of overgroei met bacteriën of gisten, is het belangrijk om te realiseren dat cytologie enkel de aanwezigheid aantoont en niet de oorzaak. Voor het bepalen van de behandeling is dit onderzoek erg belangrijk maar verdere diagnostiek naar de oorzaak blijft noodzakelijk. Hoe dat precies zit, lees je in mijn blog over huidinfecties bij de hond.
Cytologisch onderzoek kan ook worden toegepast bij huidmassa’s (bulten en knobbels). Met een dunne naald aspiratie biopt (DNAB) worden cellen uit de massa gehaald en onder de microscoop beoordeeld. Bij bulten van of in de huid kan cytologie duidelijk maken of er sprake is van een tumor of ontsteking. In sommige gevallen kan, afhankelijk van de cel kwaliteit en ervaring van de beoordelaar, een diagnose (type tumor) gesteld worden.
Wanneer wordt cytologie uitgevoerd?
Bij veel huidklachten is dit onderzoek zinvol om uit te voeren. Denk hierbij aan:
- Roodheid
- Jeuk
- Papels, pustels en korsten
- Vochtige plekken (likgranuloom, eosinofiele plaque, hotspot)
- Otitis externa (oorontsteking)
- Overmatige schilfering
- Verdikte huid (lichenificatie)
- Hyperpigmentatie
- Verdachte massa’s of knobbels
- Afwijkende lichaamsgeur
- Kale plekken
- Vettige huid of haren
In de dermatologie geldt: als er sprake is van een huidontsteking, is er vrijwel altijd een reden om cytologie te doen. Voor mij als dierendermatoloog is cytologie net zo belangrijk als een stethoscoop voor een cardioloog. Het geeft direct informatie waarmee ik een dier gericht kan behandelen.
Ook tijdens de behandeling blijft cytologie belangrijk. Het helpt om het effect van de behandeling te monitoren en om bij opflakkeringen te beoordelen of er sprake is van een disbalans van de huidflora. Soms verbeteren de klachten zichtbaar (minder schilfers, minder roodheid) maar blijft de huid microbiologisch uit balans. Dit kan ertoe leiden dat een dier telkens opnieuw problemen krijgt — de infectie is dan nooit volledig onder controle geweest. Cytologie laat zien wat er op en in de huid gebeurt en of de ingezette behandeling daadwerkelijk effectief is.
Cytologie lijkt eenvoudig. Maar het correct afnemen en beoordelen van huidmonsters vraagt om training en ervaring. De interpretatie van dit onderzoek bepaalt immers de behandeling en helpt bij de diagnostiek. Niet elke dierenarts beschikt over de materialen, kennis of ervaring om cytologisch onderzoek uit te voeren. Daarom wordt het soms overgeslagen en wordt behandeld op basis van de meest waarschijnlijke ‘oorzaak’, bijvoorbeeld bij een afwijkende lichaamsgeur denkt men direct aan gistenovergroei. Dat kan prima gaan, zolang de patiënt goed reageert op de ingestelde behandeling. Maar er zijn genoeg dieren waarbij deze aanpak onvoldoende is. Zonder cytologie mis je informatie om het dier optimaal te kunnen behandelen.
Hoe wordt het uitgevoerd?
Afhankelijk van het type huidletsel en de locatie op het lichaam zijn er diverse technieken:
- Plakbandmonster (tape strip)
- Afdrukpreparaat
- Swab
- Dunne naald aspiratie biopt (DNAB)
Na monstername worden de cellen gefixeerd, gekleurd en kan het monster onder de microscoop beoordeeld worden. Als de dierenarts cytologisch onderzoek op de praktijk doet, wordt er meestal gebruik gemaakt van de Diff-Quick of Hemacolor kleuring.
Afhankelijk van de organisatie van de praktijk en de beschikbare faciliteiten wordt cytologie soms direct tijdens het consult beoordeeld, en soms later op de dag of de volgende werkdag. Sommige praktijken laten de monster analyseren door een extern laboratorium. Daarnaast zijn er tegenwoordig apparaten die met behulp van A.I. cytologische beelden kunnen beoordelen. Het apparaat geeft echter geen behandeladvies dus de interpretatie van een ervaren dierenarts of specialist blijft onmisbaar.
Hieronder zie je foto’s van de cytologische kleuring en hoe gisten overgroei en een bacteriële huidinfectie er onder de microscoop uitzien.
Wat kun je niet met cytologie?
Eén van de belangrijke redenen om cytologie te doen, is het vaststellen van een huidinfectie of overgroei met bacteriën of gisten. Maar met cytologie kan er geen exacte bacteriesoort bepaald worden. Daarvoor is een kweek (bacteriologisch onderzoek) nodig. Datzelfde geldt voor bepalen of bacteriën resistent zijn voor antibiotica. Cytologie vertelt ons alleen óf er een infectie met bacteriën is, maar niet voor welke antibiotica de bacterie gevoelig is.
Cytologie kan ook geen allergie aantonen, geen diepe infecties uitsluiten en niet altijd exact het type tumor identificeren. Hoewel cytologisch onderzoek veel informatie geeft, kan aanvullend onderzoek zoals een kweek of weefselonderzoek (histopathologie) nog nodig zijn.
Vragen, opmerkingen, hulp
Heb je na het lezen van deze blog vragen, opmerkingen of wil je graag hulp. Laat het me weten via één van mijn social media kanalen (Facebook of Instagram), stuur een e-mail naar info@huidadviesvoordieren.nl of vul het contact formulier hieronder in.
