Help mijn kat heeft een blauw bultje!

blauw bultje in gehoorgang kat

Bultjes bij huisdieren

Er zijn vele oorzaken voor bultjes bij huisdieren. Een bult kan in de huid zitten maar ook onder de huid. Het is niet altijd makkelijk om dit te bepalen zonder weefselonderzoek. Op basis van de inhoud van de bult kunnen we 16 groepen vormen. Denk dan aan bloed, serum, pus, ontstekingscellen, vet, calcium, pigmentcellen en verschillende type tumorcellen. Bij honden en katten zien we soms ook blauwe bultjes. In dit artikel lees je meer over de mogelijke oorzaken en wat te doen.

Heeft jouw kat een bult(je)? Dan is het altijd aan te raden om bij de dierenarts langs te gaan. Bereid je voor op vervolgonderzoek, want het is in bijna alle gevallen niet mogelijk om op basis van tast of het uiterlijk de diagnose te stellen. De dierenarts kan voorstellen om een naaldbiopt te nemen of om de bult te verwijderen en op te sturen voor weefselonderzoek.

Dunne naald aspiratie biopt: wat is het?

Een dunne naald aspiratie biopt (DNAB) is op twee manieren te nemen. We kunnen de ‘losse naald’ techniek gebruiken (prettig bij beweeglijke patiënten of kleine bultjes) en de ‘naald-spuit’ techniek.

Bij de losse naald techniek prikken we met een naald een aantal keer in de bult om cellen te verzamelen. Bij de naald-spuit techniek maken we gebruik van dezelfde snijdende en bewegende techniek als met een losse naald, echter verzamelen we doorgaans meer cellen/materiaal doordat we met de spuit een vacuüm creëren. De naald wordt vervolgens van de spuit gehaald en met lucht spuiten we het verzamelde monster uit de naald op een objectglaasje.

Het verzamelde materiaal verzenden we meestal naar een extern laboratorium. Hier zullen de glaasjes gekleurd worden en door de patholoog onder de microscoop bekeken worden. In veel gevallen geeft dit onderzoek een goede indicatie over de oorsprong en aard van de bult.
Er zijn ook dierenartsen die door middel van intensieve nascholing of jarenlange oefening het cytologisch onderzoek van bulten en tumoren zelf kunnen uitvoeren. Het monster hoeft dan niet opgestuurd te worden maar zal op de praktijk onderzocht kunnen worden.

Een blauw bultje, dat’s best gek

Dat klopt, blauwe bultjes zien we niet zo vaak. Ze kunnen in de oren gezien worden maar ook elders op het lichaam. De bultjes kunnen goed- of kwaadaardig zijn. Het is daarom ook aan te raden om naar de dierenarts te gaan voor het stellen van een diagnose en verdere behandeling.

Blauwe bultjes in de oren

Blauwe bultjes of blaasjes in de gehoorgang is een typisch beeld van ceruminaalklierhyperplasie. In de huid van de gehoorgang komen zgn. cerumineuze klieren voor.  Deze klieren maken cerumen ofwel oorsmeer aan.
Cellen kunnen toenemen in grootte en omvang door een verhoogde celdeling, we noemen dit hyperplasie.

Deze blaasjes komen met name bij katten voor en gaan regelmatig gepaard met een stinkende oorontsteking. Er bestaan drie gradaties: verhoogde celdeling, goedaardige en kwaadaardige variant.

Een bultje kan zich met de tijd van de één ontwikkelen in de ander. Een in eerste instantie goedaardige tumor kan dus uiteindelijk kwaadaardig worden. De kwaadaardige variant kan in een rap tempo groter worden en het omliggende weefsel irriteren. Tevens zijn uitzaaiingen naar omliggende lymfeklieren mogelijk.

De diagnose wordt gesteld door een stukje van de bult, of bij voorkeur de hele bult, op te sturen voor weefselonderzoek (histologie).

Omdat de bultjes vaak diep in de gehoorgang voorkomen en mogelijk onderdeel zijn van een onderliggend probleem, verwijs ik kat en eigenaar door naar een dierenziekenhuis waar chirurgen en dermatologen samen werken. Bijvoorbeeld Medisch Centrum voor Dieren in Amsterdam, Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren in Utrecht of Veterinair Verwijscentrum de Pietersberg in Oosterbeek. 

blauw bultje in gehoorgang kat
blauw bultje in gehoorgang kat

Blauwe bultjes elders op het lichaam

Als de blauwe bultjes elders op het lichaam gezien worden, kunnen we  wederom de aard van de bultjes niet voorspellen. Hieronder een aantal mogelijke oorzaken:

Hemangioom – goedaardige tumor

Een hemangioom is een goedaardige tumor van de wand van bloedvaten. Het komt regelmatig voor bij honden maar is vrij zeldzaam bij katten. Het merendeel van de bultjes ontstaan in de onderhuid (subcutis) maar varianten ín de huid komen ook voor.

De tumortjes worden het meest gezien bij oudere dieren en zijn vaak op zichzelf staand (solitair), goed omschreven schijf- of eivormige bultjes. Ze kunnen rood doorschemeren maar zijn meestal rood-zwart tot blauwig van kleur.

Kaalheid, zweertjes, ontsteking of bloedingen zien we regelmatig. De behandeling kan variëren tussen chirurgische verwijdering onder narcose, cryo- of elektrochirurgie tot niets doen en afwachten.

Kwaadaardige variant- hemangiosarcoom

Meeste goedaardige tumoren hebben een kwaadaardige tegenpool. Een hemangiosarcoom is een kwaadaardige ontaarding van de cellen in de wand van bloedvaten. Meestal zijn deze tumoren niet zo goed omschreven als de goedaardige variant. We zien eerder een plakkaat dan een echt bultje.

Bij katten komen uitzaaiingen gelukkig niet zo veel voor (in tegenstelling tot de hond) echter zien we vaak dat de tumor terugkomt na chirurgische verwijdering. Het advies is om, indien mogelijk, de bult zo rigoureus mogelijk te verwijderen. De prognose is niet zo goed.

Melanoom – tumor van pigmentcellen

Pigmentcellen komen voor in de opperhuid en noemen we melanocyten. Een goedaardig melanoom noemen we ook wel melanocytoom, voor de kwaadaardige variant hebben we geen aparte benaming. Tumoreuze ontaarding van deze cellen uit zich meestal als een bultje ín de huid (niet eronder).

Bij katten zien we deze tumoren niet vaak en moeten onderscheiden worden van de veel vaker voorkomende gepigmenteerde basaalcel tumoren. Gemiddeld zijn katten 9 jaar oud als de diagnose gesteld wordt.

Gepigmenteerde basaalcel tumor

We zien drie type tumoren bij de hond en kat: epitheliale, mesenchymale en rondcellige tumoren. Van de epitheliale tumoren zijn basaalcel tumoren (BCT) de meest voorkomende bij de kat. Ongeveer 34% van dit type tumor is een basaalcel tumor. De eerder genoemde tumor van de cerumineuze klieren zien we maar in 5-7% van de gevallen.

De basaalcel tumor kan naar binnen of naar buiten groeien. Het zijn vaak stevige of cyste-achtige bultjes waarbij ze geregeld gekleurd zijn, we noemen dit dan gepigmenteerde basaalcel tumoren.

Meestal zijn deze tumoren goedaardig maar kwaadaardige varianten en uitzaaiingen zijn beschreven in de literatuur. We zien deze tumoren het meest op de kop of in de nek. Ook bij dit type tumor is het aan te raden om het bultje te verwijderen en op te sturen voor weefselonderzoek.

Weefselonderzoek (histologisch onderzoek)

In dit artikel heb ik meerdere malen het woord ‘weefselonderzoek’ genoemd.
Bij een groot aantal van de bulten kan een dunne naald aspiratie biopt een diagnose stellen. In de gevallen waarbij dit niet lukt, kunnen we aan de hand van het onderzoek van de cellen wel een inschatting maken over de oorzaak of oorsprong van de bult.

Om verschillende redenen kan de dierenarts de voorkeur hebben om weefselonderzoek uit te laten voeren. We kunnen hierbij een stukje van de bult insturen maar het dier moet voor dit onderzoek wel onder algehele narcose. Meestal is het dan net zo makkelijk om de gehele bult weg te nemen en op te sturen voor onderzoek.

Met histologisch onderzoek kan de patholoog en dus de dierenarts je beter informeren: 

  • Aard en oorsprong van de bult
  • Hebben we de bult volledig verwijderd?
  • Is deze goed- of kwaadaardig?

Met aanvullende testen op dit weefsel kunnen we een betere prognose geven. Hoe groot is de kans op herstel of recidief? Moeten we nog nabehandelen door bijvoorbeeld bestraling? Enzovoort

Heb je vragen over een dunne naald aspiratie biopt, weefselonderzoek óf blauwe bultjes bij uw kat?

Neem dan contact op met je dierenarts.

© 2018 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort
Laatst bijgewerkt: december 2019

Oorontsteking: PPSP systeem

Oorontsteking: topje van de ijsberg

Een oorontsteking is een pijnlijke en vervelende aandoening die we regelmatig bij honden zien. Bij katten zien we minder vaak oorproblemen. Dieren met een oorontsteking hebben vaak pijn en schudden met de kop of klapperen met de oren. De oorschelp en gehoorgang kan rood of ontstoken zijn en de oren zijn vaak vies (oorsmeer of pus). Als er een bijkomende infectie met gisten of bacteriën aanwezig is, dan stinkt het oor(smeer) meestal. 

Voor veel mensen lijkt een oorontsteking een simpel probleem: ontsteking of infectie → zalfje → probleem opgelost. Echter is niets minder waar, het is het topje van de ijsberg. Bij terugkerende of chronische oorontstekingen is er áltijd een onderliggend probleem. In het artikel Oorontsteking bij de hond kun je meer lezen over symptomen, oorzaken, bijkomende infecties en plan van aanpak bij chronische oorproblemen.

Om het probleem goed in kaart te brengen, wordt er al jaren geadviseerd om via het PPSP systeem te werken. Ook zijn er een aantal stappen die doorlopen moeten worden:

Stap 1: Anamnese + Signalement
Stap 2: Lichamelijk onderzoek
Stap 3: Cytologisch onderzoek
Stap 4: Behandeling van de ontsteking en eventuele infectie
Stap 5: Onderliggende oorzaak onderzoeken 

Het PPSP systeem is niet bij alle dierenartsen bekend maar staat wel in de KNMvD Richtlijn Otitis Externa bij hond en kat beschreven. Ook op nascholingen wordt er steeds meer aandacht aan dit systeem besteedt. 

Belangrijke factoren

Om een hond met terugkerende of chronische oorproblemen goed te kunnen behandelen is het noodzakelijk om het probleem zorgvuldig en systematisch in kaart te brengen. Dit doen we door middel van het PPSP systeem. Bij elke hond beoordelen we welke factoren aanwezig zijn. Bij de behandeling zullen we dan al deze factoren moeten behandelen. Een simpele behandeling met oorzalf is meestal niet afdoende.

Lees hieronder meer over de afzonderlijke factoren. 

Predisponerende factoren zijn factoren die het oor gevoeliger maken voor ontsteking (dankzij primaire factoren). Op zichzelf veroorzaken zij géén ontsteking. 

– Anatomie

  • Haren in de gehoorgang
  • Vernauwde gehoorgang (Shar-pei, Chow Chow, brachycephale rassen zoals Engelse bulldog)
  • Hangende oren
  • Harige binnenzijde oorschelp (Cocker Spaniël)

– Temperatuur en luchtvochtigheid

  • Omgeving (warmte en hoge luchtvochtigheid)
  • Regen of zwemmen

Primaire oorzaken zijn factoren die direct een oorontsteking veroorzaken (in gezonde oren).

  • Parasieten (mijten)
  • Allergieën (voedsel, omgeving)
  • Vreemd voorwerp (grasaar)
  • Hormonale problemen (te trage schildklier, Cushing, verstoring van geslachtshormonen)
  • Auto-immuun ziektes (pemphigus foliaceus, lupus erythematosus)
  • Keratinisatie- of talgklierstoornissen (primaire seborroe, sebaceous adenitis)
  • Obstructieve problemen (poliep of tumor)

Secundaire factoren zijn factoren die in een niet-gezonde gehoorgang de klachten (ontsteking) kunnen verergeren. In de praktijk ligt de focus meestal op het wegnemen van secundaire factoren. Ook deze factoren veroorzaken in de regel géén klachten bij gezonde dieren.

  • Infecties
    Bacteriën of gisten. 
  • Reactie op ‘medicatie’
    Irriteren de ontstoken huid; bv. alcohol, zure middelen (lage pH), propyleenglycol
  • ‘Overcleaning’
    De huid blijft te vochtig en verweekt. De gehoorgang kan beschadigd raken door wattenstaafjes of onkundig handelen (trauma). 

Perpetuating ofwel bestendigende factoren zijn factoren die de ontsteking in stand houden en/of verergeren en genezing voorkomen. We zien deze factoren bij chronische oorontstekingen. Zonder onderliggende oorzaak zijn deze factoren ook niet aanwezig. 

Door de chronische ontsteking veranderen de volgende aspecten:

  • Bovenste laag van de huid (epitheel)
  • Gehoorgang
  • Trommelvlies
  • Klieren

Wat zien we in de praktijk?
Als gevolg van de ontsteking zullen de opperhuid en lederhuid dikker worden en het zelfreinigende mechanisme verstoord raken. Hierdoor wordt er meer oorsmeer geproduceerd en ontstaat er een ophoping van vuil en oorsmeer in de horizontale en verticale gehoorgang. Als gevolg van blijvende of herhaalde toediening van medicatie kan er een contactallergie of -dermatitis ontstaan (zie ook secundaire factoren). 

Niet alleen is de huid ontstoken maar ook de cerumen- en talgklieren en haarzakjes gaan mee doen. Hierdoor verergeren de klachten en wordt genezing bemoeilijkt. Door de chronische ontsteking wordt de diameter van de gehoorgang steeds smaller waardoor de situatie alleen maar erger wordt. Bij veel honden met een chronische oorontsteking raakt het trommelvlies beschadigd of geperforeerd. Een middenoorontsteking zien we dan ook bij een relatief groot percentage van de honden met een chronische oorontsteking.

Door de verkalking en verbening van het kraakbeen en gehoorgang an sich heeft het dier continu pijn. Dit is het eindstadium van een chronische oorontsteking. Vaak zit er in dat stadium niets meer op dan de gehele gehoorgang operatief te verwijderen. 

Wat te doen bij een chronische oorontsteking?

Bij terugkerende oorproblemen of niet-genezende oorontsteking is het verstandig om het probleem goed aan te pakken. Ik zie regelmatig dat er geen écht plan is en dat de focus op het behandelen van de infectie (secundaire factor) ligt terwijl het probleem dus veel complexer is. 

Vraag de dierenarts om advies zodat het onderliggende probleem (primaire factor of oorzaak) achterhaald kan worden. Kom je er bij de dierenarts niet uit? Vraag dan verwijzing naar een dermatoloog

© 2019 Huidadvies voor Dieren
Geschreven door dierenarts Kelly van Amersfort